http://www.vessella.it KARIBU!
Jifunze lugha ya Kiesperanto

YALIYOMO

Utangulizi
Somo la kwanza
Somo la pili
Somo la tatu
Somo la nne
Somo la tano
Somo la sita
Somo la saba
Somo la nane
Somo la tisa
Somo la kumi

Kamusi

78. KlKATI -IST-.

Kiambishi hicho cha ndani hutumika kuonyesha afanyaye kazi fulani kwa mshahara. Tazama mifano hii:

mchungaji

paŝtist-o, -ino

kuchunga

paŝti

mwimbaji

kantist-o, -ino

kuimba

kanti

mchoraji

pentrist(in)o

kuchora

pentri

mpagazi

portist(in)o

kupagaa

porti

mlezi

vartist(in)o

kulea

varti

mwizi

ŝtelist(in)o

kuiba

ŝteli

mfanya kazi

laborist(in)o

kufanya kazi

labori

kiongozi

gvidist(in)o

kuongoza

gvidi

hakimu, jaji

juĝist(in)o

kuhukumu

juĝi

79. ZOEZI

Andika majina ya wafanyakazi wa kiume na wa kike yanayoweza kutokana na maneno haya yafuatayo: boto (buti), dento (jino), baki (kuoka).

Tafsiri:

ĉapelisto, floristo, ĝardenisto, vendisto, lignisto (lign- = kipande cha mti, ukuni).

Rudia maneno ya hapa juu ukitumia kikati -in-, halafu tafsiri maneno haya mapya.

80. KlKATI –IL-.

Kikati hiki huonyesha chombo ambacho hufanywa kazi kwa njia yake: zana, ala:

kifunguo

ŝlosilo

kufungua

malŝlosi

mtego

enkaptilo

kutega

enkapti

ponyo

kuracilo

kuponya

kuraci

shoka

hakilo

kutema

haki

sindano ya kushonea

kudrilo

kushona

kudri

rula

liniilo

mstari

linio

mchezo

ludilo (kititia)

kucheza

ludi

kisu

tranĉilo

kukata

tranĉi

81. PER = kwa, kwa njia ya, na.

Aliua nyoka kwa bunduki = Li mortigis serpenton per pafilo.

82. ZOEZI

Tafsiri:

Ni hakas per hakilo. Kial vi kombas viajn harojn per forko, kaj ne per kombilo? Tio estas la viŝilo, per kiu mi viŝas la tabulon.

83. ZOEZI

Ukitumia maneno haya hapa chini pamoja na kikati cha zana -il- tafsiri sentensi zifuatazo maneno yenyewe: tondi (kunyoa), fosi (kuchimba), presi (kuchapa), segi (kupasulia);

Wote hunyoa kwa mkasi. Wote huchimba kwa sepetu. Wote huchapisha kwa mtambo wa kupigia chapa. Wote hupasulia kwa msumeno.

Fuata mfano huu:

Wote hunyoa kwa mkasi = Ĉiuj tondas per tondilo.

84. KIKATI -AR­-

Kikati hiki huonyesha jumuiko au mkusanyiko wa viumbe vyenye aina moja tu:

arbo

mti

arbaro

msitu, mwitu

kampo

shamba

kamparo

shamba

libro

kitabu

libraro

maktaba, jumuiko la vitabu

mapo

ramani

maparo

atlasi

ŝtupo

kipago, kidaraja

ŝtuparo

ngazi

vagono

behewa

vagonaro

gari la moshi

vorto

neno

vortaro

kamusi

85. ZOEZI

Tafsiri ukitumia kikati -ar-:

jamii ya rafiki, kundi la ng'ombe, jamii ya vyumba, kundi la ndugu, diwani la nyimbo, kundi la vijana, kundi la kondoo, jamii ya meli.

86. VIELEZI VYA WAKATI

Mpaka sasa umeshajifunza maneno: baldaŭ, nun, hieraŭ, hodiaŭ, morgaŭ. Maneno haya huonyesha kitendo wakati kilipotendeka. Tunaita maneno haya "vielezi vya wakati".

Jifunze mengine:

ĉiam = daima, milele, bila ya kukoma

neniam = abandani, kamwe, hata mara moja

jam = zamani.

ANGALIA kwamba:

  1. kielezi neniam havitumiki kama kitenzi cha Kiesperanto ni katika hali ya kutotenda
  2. wazo la "hata kidogo" linatolewa kutoka katika Kiesperanto kwa neno neniom siyo kwa neno neniam.

Chungua matumizi ya vielezi vya wakati katika sentensi zifuatazo:

Li jam venis.

Amekwisha fika.

Mi jam pagis

Nimelipa zamani.

Tiu homo neniam kontentiĝas.

Mtu huyu haridhiki abadani.

Mi neniam venos.

Sitakuja abadani.

87. ZOEZI

Tafsiri:

Ĉu vi baldaŭ venos? Jes, mi venos hodiaŭ. Ĉu la teo estas preta nun? Mi jam skribis du leterojn. Kiu venos morgaŭ? Kial la ĝardenisto ne venis hieraŭ? Hodiaŭ mi aĉetos segilon. Mi jam havas tranĉilon. Mi neniam uzis hakilon. Ne nun, sed baldaŭ. Mi ĉiam kantas kiam mi estas feliĉa.

88. VIELEZI

Kwa jumla vielezi ni maneno yanayoeleza vile vitendo vilivyotendeka, yaani yaeleza kitendo jinsi kilivyotendeka, mahali kilipotendeka, wakati kilipotendeka, n.k.

Tukisema: "amekuja polepole", "unasoma vizuri", "ameingia hapa", "njoo kesho", n.k. huwa tumetumia vielezi; yaani:

-        kielezi cha mahali (huonyesha kitendo mahali kilipotendeka): hapa.

-        kielezi cha wakati (huonyesha kitendo wakati kilipotendeka): kesho.

-        vielezi vya namna (huonyesha kitendo jinsi kilivyotendeka): polepole, vizuri.

Hapa chini vipo vielezi kadhaa vya namna:

bele

vizuri

lerte

kwa ustadi

bone

vyema

malbone

vibaya, kwa kosa

hele

kwa uangavu

simple

tu, peke yake, rahisi

89. KIAMBISHI –E.

Uliposoma vielezi vilivyopita uligundua kwamba maneno haya yote (yaani ya kifungu cha 88) huwa yametumia kiambishi kile kile: -e. Basi, kwa Kiesperanto kila neno likitumia kiambishi tamati -e linaweza kufanya kazi ya kielezi. Pia kila kielezi cha namna lazima kiwe na kiambishi hicho cha -e. Kwa mfano:

rapida

(mzizi: rapid)

-epesi, -a upesi

rapide

upesi

saĝa

(mzizi: saĝ)

-a busara

saĝe

kwa busara

Vielezi vyenye kiambishi -e ulivyovisoma mpaka sasa ni: eble, kompreneble, efektive.

90. ZOEZI

Tafsiri vielezi vifuatavyo:

kwa utamu, kwa wazi (au: kwa dhahiri), kwa kelele (au: kwa sauti kubwa), kwa polepole (au: kinyerenyere), kwa kweli (au: kwa moyo, kiaminifu),

kwa kutumia maneno ya orodha ya hapa chini:

dolĉa                   -tamu

klara                    wazi, dhahiri

laŭta                    -a kelele, -enye sauti kubwa

malrapida            polepole

sincera                aminifu

 

< Somo lililotangulia - Somo lifuatalo >
© Nino Vessella , 1996-.
Diritti riservati. Nessuna parte può essere riprodotta, in qualsiasi forma o mezzo, senza citare la fonte.
Ĉiuj rajtoj rezervitaj. Neniu parto povas esti reproduktita, en kiu ajn formo au per kiu ajn metodo, sen mencii ĉi tiun fonton.
Haki zote zimehifadhiwa. Hairuhusiwi kunakili sehemu yoyote bila kuitaja asili yake hii.
All rights reserved. No part may be reproduced, in any form or by any means, without mention of this source.