http://www.vessella.it KARIBU!
Jifunze lugha ya Kiesperanto

YALIYOMO

Utangulizi
Somo la kwanza
Somo la pili
Somo la tatu
Somo la nne
Somo la tano
Somo la sita
Somo la saba
Somo la nane
Somo la tisa
Somo la kumi

Kamusi

46. RANGI, koloroj

blanka

-eupe

lazura

ya samawi

blua

-a buluu

nigra

-eusi

bruna

ya kahawa

oranĝa

ya manjano mabivu

flava

ya manjano

ruĝa

-ekundu

griza

ya kijivu, ya jivu

verda

ya kijani, ya majani

Tumia maneno haya juu ukitunga sentensi kumi kama mfano ufuatao:

Kia estas la koloro de banano? Banano estas flava.

47. NAMBARI, numeroj

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

unu

du

tri

kvar

kvin

ses

sep

ok

naŭ

dek

11 dek unu

12 dek du

13 dek tri

...

19 dek naŭ

20 dudek

30 tridek

...

90 naŭdek

21 dudek unu

32 tridek du

43 kvardek tri

...

99 naŭdek naŭ

100 cent

101 cent unu 111 cent dek unu 122 cent dudek du 133 cent tridek tri ... 999 naŭcent naŭdek naŭ

1000 mil

1001 mil unu ... 1011 mil dek unu ... 1111 mil cent dek unu ...

48. UPANGAJI WA KIVUMISHI

Angalia kwamba upangaji wa kivumishi cha sifa ya kuhesabia ni tofauti kabisa na ule wa Kiswahili: kivumishi hicho hutajwa kabla ya jina lenyewe:

Du birdoj en unu kaĝo.

Ndege wawili ndani ya kitundu kimoja.

Ukitaka kueleza jina moja kwa kutumia vivumishi viwili au zaidi, upangaji wa vivumishi vya mchanganyiko huo ni karibu kinyume cha upangaji wa Kiswahili. Soma tena kifungu cha 17.

49. ZOEZI

Tafsiri:

La tri knabinoj ludis en la gardeno (bustani). Sur la seĝo (kiti) estis kvar libroj kaj du plumoj. Ses aŭ sep glasoj estas sur la tablo. En la strato (njia) estas ducent domoj (nyumba). La domo staras inter (katikati ya) du arboj.

50. ZOEZI

Kamilisha sentensi zifuatazo kwa kutumia maneno na nambari za mwishoni. Fanya kama mfano:

Sur la tablo estas ..........................................................  (5/libroj).

MFANO: Sur la tablo estas kvin libroj.

En la ĉambro estas .......................................................  (3/virinoj).

En la klas-ĉambro sidas ................................................. (16/infanoj).

Sur la breto (rafu) estas .................................................. (7/vazoj).

Sasa tafsiri sentensi zote ulizozikamilisha na sentensi zifuatazo:

En unu jaro (mwaka) estas dek du monatoj (miezi). Kiu numero venas post (hufuata) ses? Kiu numero venas antaŭ (hutangulia) dek tri? Kiu numero venas inter sep kaj naŭ?

2 + 3 =5

Du kaj tri estas kvin. AU: Du plus tri estas kvin.

5 - 2 = 3

Kvin minus du estas tri.

6 : 2 = 3

Ses one je du estas tri. AU: Duone ses estas tri. AU: Ses duone estas tri.

4 x 7= 28

Kvaroble je sep estas dudekok. AU: Sepoble kvar estas dudek ok.AU: Kvar sepoble estas dudek ok.

51. VIULIZI:

Kiom?

-ngapi? (bila jina)

Kiom da ...oj?

-ngapi? Kiasi gani cha ... ? -ngapi -a ...? (kinafuatwa na jina)

Chungua mifano ifuatayo:

Kiom estas 2 + 2? Mbili kuzidisha mbili ndio ngapi?

Kiom da mono pags Daudi? Daudi alilipa kiasi gani cha fedha?

Kiom da mangoj li kolektis sub tiu arbo? Aliokota embe ngapi chini ya mti ule?

Jibu kwa Kiesperanto:

Kiom estas 5 + 6? Kiom estas 4 + 9? Kiom estas 16 - 8? Kiom estas 4 x 9? Kiom estas 15: 5? sasa jibu ukitumia sentensi za kifungu cha 50.

Kiom da libroj estas sur la tablo? Kiom da virinoj estas en la ĉambro? Kiom da vazoj estas sur la breto? Kiom da infanoj sidas en la klas­ĉambro? Kiom da monatoj estas en unu jaro?

52. MTENDAJI NA MTENDEWA

Katika sentensi "anaona" ile "a" ya mwanzoni yaonyesha anayefanya tendo. Tumeshaona kwamba kwa Kiesperanto badala ya ile alama ya nafsi ya mtendaji (k.m. ile "a" katika "anaona") hutumika kiwaki­lishi au jina lenyewe la mtendaji:

Ŝi vidas

Anaona

ile "Ŝi" ni kiwakilishi cha mtendaji.

Zaidi ya hayo, mara nyingi neno la tendo, yaani kitenzi, katika Kiswahili huwa na sehemu nyingine inayoonyesha mtu au kitu kinachotendewa kitendo chenyewe, yaani alama ya nafsi ya mtendewa. Alama hii hutiwa katikati ya kitenzi chenyewe na huitika kikati cha mtendewa. Ile "wa" katika "anawaona" yaonyesha mtendewa huyo. Kwa Kiesperanto hutumika kiambishi tamati -n mwishoni pa kiwakilishi au mwishoni pa jina lenyewe la mtendewa:

Ŝi vidas ilin

Anawaona

Angalia kwamba mara nyingi, hasa kwa jinsi ya kufanyia, matumizi ya alama za mtendewa yanatofautiana sana katika lugha hizo mbili (rudia pia kifungu cha 34):

Mi amas.

Ninapenda.

Mi amas vin.

Ninakupenda.

Mi skribas.

Ninaandika.

Mi skribas al vi.

Ninakuandikia.

Mi skribas leteron al vi.

Ninakuandikia barua.

Angalia kwamba alama ya mtendewa hutumika pia mwishoni pa viulizi hivi: kia, kie, kio, kiu.

Matumizi halisi ya alama hiyo utajifunza utakaposoma sarufi nyingine, kwa sasa chungua mifano ifuatayo:

Ŝi vidas.

Anaona.

Kiu vidas? Ŝi.

Nani anaona? Yeye.

Ŝi vidas arbon.

Anaona mti.

Kion ŝi vidas? Arbon.

Anaona nini? Mti.

Li vokas.

Anaita.

Kiu vokas?Li.

Li vokas ŝin.

Anamwita.

Kiun li vokas? Ŝin.

Mi dankas vin.

Ninakushukuru.

Li vidas ilin.

Anawaona.

Mi donas al vi...

Ninakupa ...

53. ZOEZI

Tafsiri.

Mi amas vin. La infano amas ĉokoladon (chakleti). La patrino legas libron. La patro skribas leteron. La infano ludas futbalon (mchezo wa mpira). La instruisto amas la lernantojn.

54. VITENZI AKALI

aĉeti

kununua

lerni

kujifunza

trinki

kunywa

aŭdi

kusikia

manĝi

kula

tuŝi

kugusa

havi

kuwa na

puni

kuadhibu

vendi

kuuza

helpi

kusaidia

rompi

kuvunja

viŝi

kufuta

55. ZOEZI

Tafsiri:

Ĉu vi amas min? Kion vi havas en la mano? Ĉu vi vendis dek bananojn aŭ dudek? Kiu manĝis oranĝojn en la lernejo (shule)? Ĉu vi aŭdas tion? Ĉu vi helpis la knabinojn? Kiu rompis la seĝon? Kion vi trinkas? Kie estas la libro, kiun (ambacho) vi aĉetis?

 

< Somo lililotangulia - Somo lifuatalo >
© Nino Vessella , 1996-.
Diritti riservati. Nessuna parte può essere riprodotta, in qualsiasi forma o mezzo, senza citare la fonte.
Ĉiuj rajtoj rezervitaj. Neniu parto povas esti reproduktita, en kiu ajn formo au per kiu ajn metodo, sen mencii ĉi tiun fonton.
Haki zote zimehifadhiwa. Hairuhusiwi kunakili sehemu yoyote bila kuitaja asili yake hii.
All rights reserved. No part may be reproduced, in any form or by any means, without mention of this source.