http://www.vessella.it KARIBU!
Jifunze lugha ya Kiesperanto

YALIYOMO

Utangulizi
Somo la kwanza
Somo la pili
Somo la tatu
Somo la nne
Somo la tano
Somo la sita
Somo la saba
Somo la nane
Somo la tisa
Somo la kumi

Kamusi

3. SOMO LA TATU

12. KIAMBISHI AWALI MAL-

Kiambishi hiki kinafanya kazi sawasawa ya irabu -u- katika maneno yafuatayo toka Kiswahili:

kufunga

(fermi)

kufungua

(malfermi)

kuficha

(kaŝi)

kufichua

(malkaŝi)

yaani kiambishi hiki huyageuza maneno ili kuonyesha kinyume cha maneno yenyewe. Angalia kwamba kiambishi hicho hutumika kwa maneno ya aina yoyote kwa Kiesperanto:

juna

-changa

maljuna

-zee, -a kizee

luma

-enye nuru, -angavu

malluma

-a giza, -eusi

ordo

utaratibu

malordo

fujo

amo

mapenzi

malamo

chuki

Basi, kinyume cha maneno mengine uliyojifunza mpaka sasa ni:

maldika

-embamba

malgranda

-dogo

mallonga

-fupi (kwa kwenda mbele)

malplena

-tupu

malsana

-gonjwa

na kadhalika...

mola pano

mkate mororo

malmola pano

mkate mkavu

pura akvo

maji safi

malpura akvo

maji machafu

bona knabo

mvulana mwema

malbona knabo

mvulana mbaya

13. ZOEZI

Soma ukatafsiri kwa Kiswahili:

Malalta plafono. Malbela viro. Malbona banano (ndizi). Maldika glaso. Malforta fadeno. Malgranda filo. Mallonga krajono. Malnova kajero (daftari). Malplena glaso. Malpura objekto. Malsana frato. Malvarma loko. Malbela libro. Maljuna hundo (mbwa). Malkontenta kato (paka).

14. KIAMBISHI -J

Kiambishi hiki ni kiwakilishi cha wingi.

Kwa Kiswahili mabadiliko ya jumla yahitaji mabadiliko ya ngeli ya jina: mtu mmoja (jumla ya umoja), watu wengi (jumla ya wengi/wingi).

boto

buti (kiatu kirefu)

botoj

maboti

lando

nchi

landoj

nchi

mano

mkono

manoj

mikono

patro

baba

patroj

mababa

tempo

wakati

tempoj

nyakati

viro

mwanamume

viroj

wanaume

15. ZOEZI

Rudia maneno ya vifungu vya 6 na 10 katika wingi kama mfano ufuatao:

(Amiko) Amikoj. Marafiki.

16. MIUNGANO -AJ -OJ

Kiambishi cha wingi j hutumika pia mwishoni pa vivumishi katika vikundi kama hivi:

la ruĝaj libroj

vile vitabu vyekundu

basi katika umoja tunavyo viambishi -a -o lakini katika wingi tunayo miungano ya viambishi -aj -oj.

17. UPANGAJI WA VIVUMISHI

Kwa utokezo wa mazoeza vivumishi hutangulia jina zinalolisifu:

vile vitabu vipya vyekundu kumi

la

dek

novaj

ruĝaj

libroj

kumi

vipya

vyekundu

vitabu

lakini hakuna sheria hasa juu ya upangaji wa sifa hizi za mchanganyiko katika sentensi.

18. ZOEZI

Rudia vifungu vya 9 na 13 katika wingi kama mfano ufuatao:

Altaj tabloj

Meza ndefu

La malbelaj viroj

Wale wanaume wasio wazuri

19. KUMBUKA!

Wingi wa vitu (au jina lolote) huonyeshwa kwa kuweka kiambishi j mwishoni pa jina na pa kivumishi cha sifa (kikiwapo), lakini siyo mwishoni pa "kibainihakika" la.

20. NENO ESTAS

Estas maana yake ni (na "yu, u, m, wa," n.k.):

La tasko estas simpla.

Kazi ile ni rahisi.

La taskoj estas simplaj.

Kazi zile ni rahisi.

La vortoj estas longaj.

Maneno yale ni marefu.

La forkoj estas akraj.

Nyuma zile ni/zi kali.

La plankoj estas lignaj.

Sakafu zile ni/zi za miti.

La benkoj estas malnovaj.

Viti vile ni/zi vigumu.

ANGALIA! Mara nyingi kwa Kiswahili haitakiwi kitenzi kuwa (yaani maneno ya ni, yu, ki, u, m, n.k.): ukisema "Juma mfalme", "Asha mwanamke'', neno lile "ni" au "yu", n.k., linafichika (yaani limo katika fikira zako tu).

Kwa Kiesperanto lazima utie kila mara neno hilo kati ya maneno mawili haya ya sentensi zilizoonyeshwa, yaani:

Ĝumo estas reĝo.

Juma mfalme.

Aŝa estas virino.

Asha mwanamke.

21. JIFUNZE MANENO HAYA:

kaj= na
sed =
lakini, bali
ne estas =
si
de =
-a(yaani: cha, vya, mwa, wa, ya, n.k.)
en =
katika, ndani ya, -ni:
-ni: Estas kafo en la taso. Mna kahawa kikombeni mle.
sur = juu ya, -ni:
-ni: La libro de Ĉilongo estas sur la tablo. Kitabu cha Chilongo kipo mezani pale.

22. ZOEZI

Tafsiri kwa Kiswahili ukilingana na mfano:

Mfano: La nomo de la viro estas Ernesto. 
Jina la yule mwanamume ni Ernesto.

La floro estas freŝa (-bichi). La pano ne estas freŝa (-pya, -tefu). La ŝafo (kondoo) ne estas granda. La ŝafoj ne estas grandaj. En la libro estas bildo (picha). En la libro estas bildoj. La libro de la knabo estas sur la planko. La fiŝo (samaki) estas en la akvo. La viroj estas en la ŝipo (meli). La libro kaj la pIumo estas sur la tablo. La patro estas bona, sed la frato estas malbona.

23. ZOEZI

Jibu maswali haya kwa kutumia sentensi za kifungu cha 22. Baadaye tafsiri.

Kio estas sur la tablo? Kio estas en la libro? Kio estas sur la planko? Kio estas en la ŝipo ?

Kie = wapi?

Tie = pale, kule, mle.

Kie estas la libro de la knabo? La libro de la knabo estas tie sur la planko.

Kie estas la fiŝo? Kie estas bildoj? Kie estas la libro kaj la plumo? Kie estas la viroj?

Kie estas la floro? Kie estas la ŝafo? Kia estas la pano? Kia estas la patro?

Je, ulitumia pia kiambishi awali mal katika majibu yako

 

< Somo lililotangulia - Somo lifuatalo >
© Nino Vessella , 1996-.
Diritti riservati. Nessuna parte può essere riprodotta, in qualsiasi forma o mezzo, senza citare la fonte.
Ĉiuj rajtoj rezervitaj. Neniu parto povas esti reproduktita, en kiu ajn formo au per kiu ajn metodo, sen mencii ĉi tiun fonton.
Haki zote zimehifadhiwa. Hairuhusiwi kunakili sehemu yoyote bila kuitaja asili yake hii.
All rights reserved. No part may be reproduced, in any form or by any means, without mention of this source.