Bonvenon!

Feliĉan Novan Jaron!

<%=Date()%>
Sendu virtualan karton
au
vidu tiun kiun vi ricevis!

KARIBU ne estas mistera vorto, sed simple ĝi estas la suahila vorto per kiu oni bonvenigas vin en Orienta Afriko.

Pri mi!

Preferataj retadresoj:


Vojaĝoj

La suahila lingvo

La suahila estas unu el la dekdu ĉefaj lingvoj en la mondo. Oni kalkulas ke ĝi estas parolata de pli ol 50 milionoj da homoj.
Ĝi estas parolata en Orienta Afriko, nome Tanzanujo, (tio estas Tanganjiko kaj Zanzibaro), Kenjujo, Gandujo (Uganda), kaj iomete en la orienta parto de Zairujo kaj Rundujo (Burundi). La plej pura suahila troviĝas en la Zanzibara insulo kaj laŭlonge de la kontinenta bordo fronte al ĝi. Sed se vi malproksimiĝas, tiel norden kaj suden kiel enlanden (okcidenten), la norma nivelo de la lingvo malpliiĝas. Tial, en norda Kenjujo, la ekstrema okcidento de Tanzanujo kaj ties sudaj bordoj, la lingvo povas esti malmulte konata aŭ tre neĝusta. En Gandujo, la lingvo estas sufiĉe uzata escepte de sud-okcidento. En orienta Zairujo kaj Rundujo, la suahila lingvo havas fortan francan spicon kiu estas perfekte komprenebla por parolantaj de ambaŭ lingvoj.


La suahila lingvo apartenas al la lingva familio de bantuaj lingvoj, kiu nombras multe pli ol milo da lingvoj kaj dialektoj kiuj estas parolataj en la plej granda parto de Afriko sude de la ekvatoro, atingante en la nordo Kamerunion, Zairujon, Gandujon kaj, parte, Kenjujon.
Ĉiuj Bantuaj lingvoj karakteriziĝas per la sistemo de klasoj de substantivoj. En la eŭropaj lingvoj ni alkutimiĝis al ŝanĝoj ĉe la fino de iu vorto, ekz. infano, infanoj, infanaĵo, infaneco, ktp., en bantuaj lingvoj la ŝanĝoj okazas ĉe la komenco de la vorto, ĉar la bantuaj vortoj konsistas el radiko kun prefikso kaj viciĝas en malsamaj klasoj surbaze de tiuj prefiksoj.
Klaso 1 enhavas vortojn kiuj indikas homojn, klaso 2 donas la pluralojn de klaso 1, klaso 3 estas por arboj, 4 donas la pluralojn de 3, 5 estas por fruktoj kaj 6 havas la pluralojn de 5, 7 estas por iloj kaj aliaj objektoj, 8 donas la pluralojn de 7, 9 estas por bestoj kaj la pluraloj estas en klaso 10. Klaso 14 estas por landoj kaj abstraktaĵoj, kaj la vortoj el la klasoj 16, 17 kaj 18 indikas lokojn.

Tiu sistemo de klasoj estas la bazo por la strukturo de ciuj Bantu-lingvoj.

Dum sia unua jarmilo la suahila lingvo enriĉiĝis per miloj da arabaj vortoj, kiu estis adaptitaj al la klasa sistemo kaj verbaj kategorioj de la bantuaj lingvoj. La rezulto estis lingva strukturo tute nova, kiu evoluis laŭ propraj linioj.

Enhavo


Suahila literaturo estas escepte riĉa.
Ĉi tiu branĉo de la Bantua trunko jam estis perilo de iu afrika kulturo kaj trezoro de multaj kantoj, proverboj kaj rakontoj, kiam dum la unua jarmilo, la islama religio pace disvastiĝis laŭlonge la marbordo. Islamo estas io pli ol dogmo kaj moralo, pli ol rito kaj ceremonio: Islamo estas vivmaniero, leĝo por individuo same kiel por komunumo, kosmologio kiu farigis la suahilan lingvon unike bela vehiklo por esprimo de sia ideoj en beletra formo. Per la araba influo, la suahila evoluis laŭ siaj propraj linioj kaj floris abundo de formoj, unike taŭgaj por iĝi vehiklo de granda epopea tradicio, io nekonata en ekvatora Afriko; de subtila teologia tradicio en la kadro de islama kanta kulto; kaj de nova tradicio de erudiciaj verkoj pri historio, teologio, leĝo kaj moralo.

Prozo estis ĝis antaŭnelonge praktike limigita je utilismaj celoj, sed la tradicia arto de parola esprimo en poezio produktis superabundan nombron da valoraj verkoj. La tradicia poezio povas esti dividita en diversaj grupoj laŭ sia formo kaj enhavo: ĝi povas esti epopea, lirika aŭ didaktika, kiel ankaŭ religia aŭ laika.

Post la Unua Monda Milito verkistoj komponis rakontojn kaj romanojn en la suahila kiuj donis novan dimension al la suahila literaturo kiu ĝis tiam ne havis fikcion kiel skriba formo. Prozo, antaŭe grandparte limigita al historiografio, teologio kaj aliaj similaj temoj, estis sukcese uzita fare de Shaaban Robert por verkado de eseoj. Alia novaĵo de la sama periodo estis apero en s emajna gazetaro de poemoj, ĉefe en ŝajira (shairi) metriko, kiu antaŭe apartenis ĉefe al parola tradicio de laika poezio.

Enhavo


Origino de la lingvo mem estas diskutebla. Ne ekzistas senduba pruvo pri la dato de la formiĝo de la ĉeborda lingvo el kiu laste evoluis la suahila.
La unua aludo al certaj komercaj rilatoj inter Arabujo kaj orienta bordo de Afriko datiĝas je la fino de la unua jarcento PK, kiam verkisto de Periplo de la Eritrea Maro mencias multajn lokajn nomojn de la komerca vojo, priskribas varojn kongruajn kun la supozeblaj eksportaĵoj de la tanganjika marbordo kaj la priskribitaj loĝantoj povas jam esti bantuaj. Periplo de la Eritrea Maro
Aliaj malnovaj fontoj estas Tolomeo kaj Kosmas, sesa-jarcenta egipta monaĥo.

Kiam la klera araba vojaĝesploranto Al-Mas'udi atingis Mombason en la deka jarcento, li notis kelkajn vortojn en la loka lingvo kiun li nomis Zinĝi aŭ Zanĝi (pro la fakto ke la araba skribo kutime ne distingas vokalojn ni ne estas certaj pri la prononco). Per la nuntempaj lingvistikaj pruvoj, do, oni povas konkludi ke ia formo de Pra-suahila estis parolata laŭlonge tio kiu nun estas konata kiel kenja bordo antaŭ la deka jarcento.

Origine la suahila lingvo estis parolata, norde, en Mogadiŝo, kie kelkaj lokaj nomoj (kiel Ŝangani, sur la sablo en la suahila) estas restoj de la tiama enloĝantaro forpelita fare de la Somaloj ekde la deksesa jarcento. En Baraŭa kaj Kisima-iu (la lasta loknomo signifas supra puto en la suahila) oni ankoraŭ parolas la suahilan, same ankaŭ en la insuloj laŭlonge la suda somala marbordo.

La suda pinto de la suahillingva zono kuŝas en norda Mozambiko; la urbo tiel nomata estis iam suahila urbo kaj ĝia origina nomo, Msumbiji, estas suahila.

Inter Mogadiŝu kaj Mozambiko kuŝas tio kio estas konata ekde Mezepoko kiel la suahila bordo. Tiamaj arabaj kleruloj nomis ĝin biladu 's-sawahili (urboj de marbordaj popoloj), el kiu originas la vorto suahila. En ĉiu insulo inter tiuj lokoj oni parolas la suahilan inkluzive de Komoraj Insuloj.

La suahila estis disvastigita en la landinterno far de karavanoj kiuj interŝanĝis hindan katunon kun eburo kaj aliaj varoj.

Enhavo

>> Gxis! <<


Tekstoj pri la suahila estas liberaj tradukoj el verkoj de J.Knappert, E.C.Polomé, k.a.

© Nino Vessella , 1996-.
Diritti riservati. Nessuna parte può essere riprodotta, in qualsiasi forma o mezzo, senza citare la fonte.
Ĉiuj rajtoj rezervitaj. Neniu parto povas esti reproduktita, en kiu ajn formo au per kiu ajn metodo, sen mencii ĉi tiun fonton.
Haki zote zimehifadhiwa. Hairuhusiwi kunakili sehemu yoyote bila kuitaja asili yake hii.
All rights reserved. No part may be reproduced, in any form or by any means, without mention of this source.

1998 05 23 Vizitoj ekde Marto 2006.a